Stress door de Kredietcrisis

Naarmate almaar meer bedrijven zich verslikken in de wereldwijde kredietcrisis, groeit op Vlaamse werkvloeren de onzekerheid bij werknemers over hun eigen baan. Volgt er na de economische een psychologische meltdown?

Interview door Isa Van Dorsselaer (de Standaard)

Pierre, Dexia, vakbondsvertegenwoordiger voor de banken

Interview door Isa Van Dorsselaer (de Standaard)

Stress op het werk, u kent het allemaal: knikkende knieën, trillende handen, flapperende hartkleppen. En natuurlijk een droge mond, schele hoofdpijn en buikkrampen alsof u elk moment moet bevallen. Maar wat doe je eraan? De symptomen onderdrukken met kalmeermiddelen? Een stressbal tot moes knijpen? Of toch maar naar de dokter gaan, voor een doeltreffende behandeling? In dat laatste geval komt u misschien terecht bij Paul Koeck, hoofd van Coachteam in Antwerpen.

 

<HUMO> Vanaf wanneer kun je echt van 'stress' spreken, en niet van zomaar een beetje voorbijgaande spanning?
 

<Paul Koeck> « Mag ik eerst even opmerken dat er zowel positieve als negatieve stress is? En positieve stress is gezond! Iemand die er een kick van krijgt voortdurend nieuwe projecten te lanceren en allerlei dingen te regelen, die staat óók onder spanning - maar dat noemen wij eu-stress, goede stress. Statistisch gezien gaat die juist gepaard met minder hartinfarcten en een langere levensduur. Denk maar aan Arthur Rubinstein, de Chopin-pianist: die man heeft een hels leven geleid, heeft hele nachten doorgedronken, veel plezier gemaakt, veel gelachen - en zo iemand wordt dan 92 of 93 jaar oud. Hetzelfde zie je gebeuren met grote geesten in wetenschappelijke milieus, maar ook in managementskringen... Denk gewoon maar aan de typische Vlaamse ondernemer, die voorzitter is van de raad van bestuur van drie bedijven, zelf zijn eigen firma heeft en in zijn serviceclub ook nog duizend-en-één initiatieven opzet. Maar dan hebben we het dus over een type stress waarbij je het gevoel hebt dat je alles onder controle houdt: ‘Waw, ik ben met veel bezig, maar ik heb het allemaal perfect in de hand.’
» Bij negatieve stress geldt het omgekeerde: dan spreken we over mensen die het gevoel hebben dat ze controle verliezen, dat ze geen greep meer hebben op de situatie. In plaats van oplossingen zien ze overal problemen, in plaats van uitdagingen onoverkomelijke hindernissen. Ze denken almaar door: ‘Het gaat hier mislukken’ en komen zo in een negatieve vicieuze cirkel terecht.
» Misschien interessant voor u: het gaat gewoon om een verschil in perceptie - de manier waarop je tegen de dingen aankijkt. Daar is ook een wetenschappelijke verklaring voor: het heeft iets te maken met het stress-hormoon adrenaline, en waarschijlijk ook met andere hormonen waarvan we de werking nog niet goed kennen. Als je een te hoog adrenalinegehalte hebt, wordt je geheugen voor negatieve herinneringen gestimuleerd. Ik geef een voorbeeld uit het dagelijkse leven. Een koppeltje is pas getrouwd, heel gelukkig, en houdt een romantisch diner: ‘O schat, herinner jij je nog onze eerste slow?’ Alle goeie herinneringen komen naar boven. Maar drie dagen later stapt een van beiden met het verkeerde been uit bed, en dan gaat het van: ‘Gij, godverdorie, gij trekt op uw vader! Die buit uw moeder óók zo uit. En weet ge nog toen ge de tube tandpasta verkeerd hebt uitgeknepen?’ Dat is een alledaagse illustratie van het probleem: als je onder negatieve stress staat, herinner je je alleen nog maar negatieve dingen. Dan denk je niet meer helder en je vindt geen oplossingen meer voor problemen. En omdat je geen oplossingen vindt, ga je slechte beslissingen nemen. En omdat je slechte beslissingen neemt, gaan je resultaten erop achteruit. Dat is de negatieve spiraal waarin je stilletjes aan wegzakt.»

<HUMO> Maar waaraan merk je dat je aan het wegzakken bent? Wat zijn de lichamelijke symptomen van stress?
 

<Koeck> « Een hogere bloeddruk, hartkloppingen, zweten... Als dat tijdelijk voorkomt, heel eventjes maar, is dat niet zo erg. Maar als het chronisch wordt, zit je in de problemen. Zeker ook als je ziektetekenen begint te vertonen als concentratieverlies, angstaanvallen, maagzweren, depressiviteit...»

<HUMO> Volgens een Amerikaanse stress-test loopt het fout als je in de ochtendkrant liever de overlijdensberichten leest dan de strips.
 

<Koeck> « Dat voorbeeld had ik nog niet gehoord, maar het past uitstekend bij wat ik net zei: een van de eerste signalen van stress is, dat je meer oog krijgt voor negatieve dingen. Alles wat je overkomt, begin jeook negatief te beschrijven: ‘Die heeft mij dat aangedaan, mijn baas is zus en zo...’. In plaats van te zeggen: ‘Ik ga dit of dat doen’. Je wordt krikkel, wrevelig, je barst bij het minste in tranen uit. Kortom, je ziet de wereld als iets wat je overvalt, je laat je omgeving je gedrag sturen in plaats van omgekeerd.»

<HUMO> Je hoort wel eens dat dertig percent van de werknemers onder stress gebukt gaat en dat het aantal nog toeneemt. Hoeveel kost dat grapje aan de maatschappij?
 

<Koeck> « Dat is een heel moeilijke vraag. In België is er nog maar één echt onderzoek gebeurd. Men is toen gaan kijken naar mensen die langer dan één jaar met ziekteverlof waren: meer dan tien percent was louter door stress geveld, en bij een derde hielden de problemen verband met stress. Dan hebben we het uiteraard over een heel extreme populatie - daar kun je moeilijk conclusies uit trekken voor de doorsnee-werknemer. Maar als je de definitie van stress heel breed neemt en ook de mensen meerekent die er ‘een beetje’ last van hebben, zonder dat je er meteen een dokter bijroept, kan ik mij rustig voorstellen dat het om een derde van de beroepsbevolking gaat.
» In elk geval gaat het om een ernstig maatschappelijk probleem. Je moet niet alleen rekening houden met de mensen die met ziekteverlof thuisblijven, er zijn ook veel gestresseerde werknemers die nog wel op hun werk rondlopen maar die niet langer creatief zijn, niets meer presteren, foute beslissingen nemen, en op die manier ook geld kosten aan de maatschappij. Daar bestaan jammer genoeg geen statistieken over.»

<HUMO> Komt stress meer voor bij bepaalde beroepscatergorieën? Hebben arbeiders die ‘met hun handen werken’ minder problemen dan bedienden die ‘met hun hoofd werken’? Staan personen met een verantwoordelijke functie meer onder druk dan hun ondergeschikt personeel? Ben je beter af met een creatieve baan dan met lopende-bandwerk?
 

<Koeck> « Uit het onderzoek waar we het net over hadden, blijkt dat arbeiders en laaggeschoolden méér stress hebben. Maar ik betwijfel of we algemene conclusies mogen trekken uit die ene Belgische studie. Ik zie in elk geval evenveel stress bij directeurs die bijvoorbeeld de beslissing moeten nemen om anderen te ontslaan, omdat het moederhuis in Amerika dat toevallig zo heeft beslist. De belangrijkste vraag is, of je het gevoel hebt dat je controle hebt over wat je doet. Een bouwvakker met een ploegbaas die onduidelijke richtlijnen geeft, is er volgens mij net zo erg aan toe als een manager die door economische omstandigheden onzeker is over de toekomst van zijn bedrijf.
» Welk soort werk je doet is dus niet zo belangrijk, maar ik voel wel dat een aantal sectoren het tegenwoordig hard te verduren heeft. Een sector waar het naar mijn gevoel zeer, zéér erg is, is die van de informatica. Je weet dat er in België zo’n vijfduizend informatici te kort zijn. Van de mensen die nog niet ‘uitgevallen’ zijn, die dat soort werk nog doén, wordt enorm veel geëist. Ook de objectieve werkdruk kan bijdragen tot het ontstaan van stress: als je meer werk krijgt dan je in acht uur aankunt, zit je in de rats.
» Ook kwetsbaar zijn bedrijven waar reorganisaties op til zijn. De onzekerheid die daarmee gepaard gaat, zorgt minstens een jaar lang voor serieuze stress-problemen.»

<HUMO> Vroeger hoorde je vaak praten over het Peter’s Principle: door opeenvolgende promoties krijgen mensen uiteindelijk een taak die ze niet aankunnen. Zorgt dat ook voor problemen?
 

<Koeck> « Vroeger, in de meer hiërarchische structuren, kwam dat zeker voor. Maar nu is er een nieuw fenomeen: mensen worden niet meer gepromoveerd, maar ingeschakeld in teams waar ze samen aan projecten werken. Daardoor stijgt de vraag naar mensen met almaar meer vaardigheden. Vroeger konden werknemers normaal gezien aan de slag op een terrein dat binnen hun competentie lag. Nu moeten ze van alle markten thuis zijn. De nieuwe technologie - de computer, Internet - evolueert zo snel, dat ze je op school of aan de universiteit nauwelijks nog kunnen aanleren hoe je die onder de knie krijgt. Die snelle evolutie brengt ook mee, dat je de dingen niet langer voor honderd percent onder controle kunt hebben; je moet gewoon leren het er zo goed mogelijk van af te brengen en aanvaarden dat je nog een en ander moet bijleren terwijl je bezig bent. Vroeger kreeg een secretaresse een cursus dactylografie, en als ze op een bedrijf kwam, moest ze kunnen typen. De huidige secretaresse heeft leren typen, maar op een bepaald moment schuift iemand haar een computer met Wordperfect onder de neus en zegt: ‘Trek uw plan. En als het echt niet gaat, bel mij dan maar op.’ En een tijdje later krijgt de baas het in zijn hoofd om te schakelen naar Word en Access en Excel; hij plant daar een nieuwe computer neer en zegt: ‘Daar rechts bovenaan staat een vraagteken. Als je het echt niet meer weet, klik daar dan op.’ Want iedereen een cursus laten volgen, dat kan niet meer: voor je goed en wel ingeschreven bent, komt de volgende versie van die computerprogramma’s er al aan. Ik zeg het nu een beetje karikaturaal, maar voor veel mensen is het echt zo. En wat wil dat zeggen? Steeds meer mensen moeten leren aan zelf-management te doen. Vanuit ons onderwijs zijn wij daar totaal niet op voorbereid, dus dat kan ook weer voor de nodige spanningen zorgen.»

<HUMO> Worden mensen met stress voldoende serieus genomen door hun huisdokter? Of schrijven ze gewoon kalmeerpillen voor?
 

<Koeck> « Mja. Maar ik heb de indruk dat dat vermindert, zeker bij jongere artsen, die geen drukke praktijk hebben en dus tijd kunnen maken om te luisteren en te praten. Dat wil nog niet zeggen dat ze ook de nodige vaardigheid hebben om dat proces in goede banen te leiden, maar het is in elk geval beter dan iedereen met een pilletje naar huis te sturen.
» Let wel, medicatie kan nuttig zijn, zeker als je in een echte depressie zit. Voor lichtere vormen van stress schrijf ik óók wel eens een pilletje voor, maar dan alleen maar voor korte tijd - geen weken of maanden maar één of twee dagen - en uitsluitend in de context van een begeleiding, waarbij we het probleem analyseren en nagaan hoe je het kunt oplossen.»

<HUMO> Hoe doet u dat dan?
 

<Koeck> « Wij praten en stellen vragen, tot mensen zélf oplossingen beginnen te zien. Tot ze zeggen: ‘Verdorie, daar had ik niet aan gedacht, maar het hélpt wel.’ Ze vertellen bijvoorbeeld over de voorbije week: ‘Tja, het ging weer slecht’ en blablablabla. Tot ze op een bepaald moment zeggen: ‘Maar zondagmiddag ging het toch iets minder slecht.’ - ‘O ja? Wat heb je toen gedaan?’ - ‘Er is een kameraad langsgekomen.’ En dan blijkt dat een eenvoudig gesprek met een vriend voor hen een hele opluchting kan betekenen. Als ik hen kan laten inzien dat er zo situaties zijn waarin ze zich toch een béétje beter voelen, zullen ze daarna misschien zelf het initiatief nemen en zulke situaties zelf opzoeken. En zo komen ze uit die vicieuze cirkel weg.»

<HUMO> Het klinkt haast te eenvoudig om waar te zijn. Lukt dat echt?
 

<Koeck> « Ik denk dat wij gemiddeld vijf gesprekken hebben, telkens zo’n drie kwartier lang, en in 85% van de gevallen is het probleem binnen die tijd opgelost. Dat is veel, maar het is ook logisch, als je ervan uitgaat dat je mensen moet leren hun eigen oplossingen te vinden. Al die bekende technieken die zeggen: ‘En nu moet je een relaxatie-oefening doen’, kunnen ook wel helpen, maar ik daag je uit om op het moment dat je een angstaanval hebt, op de grond te gaan liggen en een relaxatie-oefening te doen. Je zult je gewoon nog angstiger voelen.»

<HUMO> Leidt onbehandelde stress regelrecht naar een hartinfarct of andere ernstige kwalen?
 

<Koeck> « Dat hoeft niet. Heel wat toevallige factoren kunnen een rol spelen in het verdwijnen van stress: een luisterend oor vinden, iets meemaken waardoor je een nieuwe kijk op de dingen krijgt, een goed boek lezen... Alles kan therapeutisch werken, en stress kan net zo snel overgaan als hij begonnen is. Alleen als het probleem maanden of jaren blijft aanslepen, moet je technische hulp inschakelen.»

<HUMO> Kun je stress bestrijden met huis-, tuin- en keukenmiddeltjes als een knijpbal, yoga in de bedrijfskantine, blote dans tijdens de middagpauze?
 

<Koeck> « Ik heb nog nooit iemand gezien die beter is geworden van een knijpbal. Dat is pure commercie. Maar ik heb wel al gehoord van mensen die beter werden door een dagelijkse wandeling, een fietstochtje, een bezoek aan hun kleinkinderen, kortom: afleiding. Een standaardoplossing bestaat er niet. Als iemand mij vraagt: ‘Moet ik het zo of zó doen?’ antwoord ik altijd: ‘Dat weet ik niet. Kies gewoon voor datgene waar u zich het best bij voelt.’ Een voorgeprogrammeerde methode, ook als die technisch correct is, heeft naar mijn ervaring maar twintig percent kans op slagen; een methode die de persoon zélf vindt, tachtig percent.»

<HUMO> Wanneer komt iemand op het punt dat u zegt: 'U kunt maar beter ander werk zoeken'? Of neemt iemand die 'aanleg' heeft voor stress zijn problemen overal mee naartoe?
 

<Koeck> « Dat hangt ervan af. Ik heb mensen gehad tegen wie men had gezegd: ‘Je moet echt ander werk zoeken.’ Maar door samen naar een oplossing te zoeken, kwamen we erachter hoe ze hun baan konden aanhouden. Maar er zijn ook mensen van wie je zegt: ‘Alleen een nieuwe job kan uitkomst bieden’ - zeker als er op het werk conflicten zijn die niet kunnen worden opgelost omdat de hele omgeving tegenwerkt.»


Staf Herten

5 Preventie tips tegen dagelijkse werk stress.

1. Denk wekelijks na over uw prioriteiten “Wat wil ik deze week bereiken?” en “Wat is mijn hoofd-priori-TIJD voor deze week?” Focus je op je Top prioriteiten.
2. Doe dagelijks (minstens om de 2 dagen) minimaal een half uurtje sport.
3. Neem om de 90 minuten ongeveer 15 minuten time out, of doe even iets anders om je geest te verzetten; ga zeker even weg van je computer. Eventueel ga je een brief op de post doen of wissel je geestelijke inspanning af met een fysische activiteit. 
4. Luister naar protest van je lichaam en neem klachten ernstig: ze willen je vertellen dat je iets niet doet zoals het hoort. Soms zijn deze signalen moeilijk te vertalen, in dat geval, raadpleeg dan een expert om je te begeleiden. 
5. Leer enkele ontspanningstechnieken, ademhalingstechnieken of zelfs yoga als je lichaam protesteert

Stress kan positief zijn.

Voor alles wat we doen, voor iedere activiteit, zowel lichamelijk als geestelijk, hebben we stress nodig. In principe brengt dus elke verandering in het dagelijkse leven stress met zich mee. Verwerk je de veranderingen goed, dan geeft die opwinding een positieve stress. Die positieve stressvorm geef je dan weer kracht

Maar ook negatief.

Stress wordt pas ongezond als de gespannen situatie, om wat voor reden ook, te lang aanhoudt. Ze kan dan lichamelijke klachten veroorzaken. En die klachten kunnen soms ernstige gevolgen hebben. Stress bestaat dus niet alleen in de verbeelding, zoals wel eens wordt gedacht, maar is ook een puur lichamelijke reactie. Het centrum in je hersenen dat emoties verwerkt, de hypothalamus, reageert als eerste op stresssituaties. Dan wordt de hypofyse, een klein bolletje onder aan de hersenen, gealarmeerd. De hypofyse produceert vervolgens een pijnstillende stof en een hormoon dat de bijnieren aanzet tot de productie van de stresshormonen. Die versnellen dan ondermeer je ademhaling en het kloppen van je hart. Ze vergroten de bloed- en zuurstoftoevoer en ze verhogen eveneens het suikergehalte in het bloed. Ideaal om op korte termijn uit de problemen te komen, maar nefast voor het lichaam als die toestand langer blijft duren.

Alarmsymptomen

Als je meerdere van deze symptomen vertoont, is het toch echt wel tijd om aan de alarmbel te trekken en er iets aan te doen:

• verstoord slaappatroon
• vermoeidheid
• lusteloosheid
• piekeren
• hoofdpijn en pijn in de nek
• duizeligheid
• ongeduld
• snel geïrriteerd zijn
• stemmingsschommelingen
• werkobsessie
• verminderde eetlust
• minder scherp concentratie vermogen
• verlies van zelfvertrouwen
• geen zin in vrijen

SOS Stress

Omdat stress toch een veel voorkomende kwaal is; schreef de GVO-dienst van de Onafhankelijke Ziekenfondsen een brochure over stress. Daarin kan je lezen: Wat zijn de oorzaken van stress? Wanneer is stress positief en wanneer negatief? Hoe tijdig stress herkennen? Welke remedies zijn er mogelijk? Je vindt er dus een heleboel praktische raadgevingen en aanbevelingen in om stress met succes te bestrijden. Die folder kan je gratis aanvragen bij:
GVO
Je kan terecht op het centrum voor Stressbegeleiding, tel: 03-237 98 98.
http://www.stressbegeleiding.be

Teamwork en sociale steun zijn de beste remedie tegen stijgende werkdruk

Stress is zowel vriend als vijand. Dat maakt de strijd tegen de moderne kwaal er niet makkelijker op. De Vlaamse bedrijven die werk maken van een stressbeleid kan je op een hand tellen. Nochtans verplicht een nieuw Koninklijk Besluit binnenkort elk bedrijf te waken over het welzijn van de werknemers op het werk. Of we de negatieve stress de baas blijven zal van het topmanagement afhangen.

Het nieuwe KB is een geesteskind van minister van Tewerkstelling en Arbeid Miet Smet. Het vervangt de oude veiligheids- en gezondheidswet van 1952. Dat het er komt, staat vast. Wanneer het precies in werking treedt is nog onzeker. Onenigheid tussen de sociale partners houdt het KB uit het Staatsblad. De werkgevers weigeren voorlopig een gunstig advies te geven. Maar kabinetsmedewerker Luc Van Hamme verwacht dat de publikatie er snel komt. "We streven naar een consensus en verwachten dat we tegen de zomer een oplossing hebben gevonden."

De minister wil aan de wet een nieuwe dimensie geven door de begrippen veiligheid en gezondheid te verruimen. Door de groei van de dienstensector werken steeds meer werknemers in een kantooromgeving. De arbeidsgeneesheer krijgt nog steeds medewerkers met rugklachten over de vloer. Vaak zijn die niet het gevolg van onzorgvuldig tillen, wel van een verkeerde houding aan het bureau. Een bedrijfsleider moet voortaan dan ook meer doen dan giftige stoffen buiten houden en veiligheidshelmen uitdelen. Door ook de stress binnen de perken te houden wordt hij de behoeder van het "welzijn op het werk".

Het KB zegt niet welke maatregelen de bedrijfsleiding precies moet nemen. Het legt enkel de verplichting van een stressbeleid op. De mogelijke risico's moeten worden geïnventariseerd en geëvalueerd. Daarna moeten maatregelen volgen. Het KB is eerder een aansporing dan een harde verplichting. Sancties voor wie de vraag van de minister in de wind slaat zijn er niet. Toch kan het wetgevend initiatief volgens Paul Koeck, directeur van het Centrum voor Stressbegeleiding, in managementkringen op weinig sympathie rekenen.

"Als er al een beoordeling is, is die meestal negatief. De bedrijven die een beleid voeren, deden dit al voor er van het KB sprake was. Veelal gaat het om dochterondernemingen van grote multinationals. In de VS sponsoren die vaak monsterprojecten. De Vlaamse bedrijven zijn vooral in het kostenverhaal geïnteresseerd. Te veel stress leidt tot absenteïsme en dalende prestaties. Die kosten wil men graag beperken."

Motivatie

Dat veel managers aarzelen om aan de slag te gaan, valt makkelijk te verklaren. Ze zijn er als de dood voor dat een beleid alle vormen van stress zou aanpakken. Voor een bedrijf zou dit nefaste gevolgen hebben. Positieve stress gaat hand in hand met fel begeerde eigenschappen als creativiteit en motivatie. "Dat we 's morgens niet gewoon onder de warme dekens blijven liggen, maar opstaan en aan de slag gaan is geen banale vaststelling", zegt stressconsulent Guy Janssens. "Het duidt op onze motivatie om actie te ondernemen. Ook deze motivatie is een vorm van stress. Daar is niks mis mee. Creativiteit en sterke prestaties groeien precies onder druk." De geboorte van een kind, je trouwdag en de sollicitatie voor een job die je echt wil, stuk voor stuk zijn het stressvolle momenten. Toch zouden we ze voor geen geld willen missen. Een doelmatig stressbeleid moet dan ook het verschil maken tussen positieve en negatieve stress.

Uit onderzoek blijkt dat factoren als onzekerheid, een gebrek aan controle over de werksituatie en sociaal isolement de druk op de ketel verhogen. Komen er ook nog eens extra taken bij, dan is de kans groot dat een aantal werknemers het moeilijk krijgen. Werken blijft niet langer een nobel doel. Het wordt een opdracht die steeds zwaarder gaat wegen.

"Uiteraard speelt ook het karakter een rol", zegt Koeck. "Maar als je op een afdeling te maken krijgt met drie depressies en twee gevallen van alcoholverslaving, kan dit geen toeval zijn."

Preventie

Wat kan een bedrijf doen om te voorkomen dat de ketel onder de druk begeeft? Ervoor zorgen dat de structuur medewerkers genoeg ruimte laat om zelf creatieve oplossingen te verzinnen. Wie de werkdruk voelt stijgen moet zelf zijn taken kunnen herschikken. En moet terecht kunnen bij collega's en managers die hij kan vertrouwen. Voor concrete stappen worden gezet moet volgens consultant Stefaan Devogelaere werk moeten gemaakt van een degelijke analyse. "Die is de helft van de oplossing. Hoe is de organisatie gestructureerd? Bij wie kunnen medewerkers met hun problemen terecht? Ik ben gewonnen voor een preventiebeleid. Als werknemer kan je leren hoe je zelf iets aan de werksituatie kan veranderen om de stress te doen dalen. Het is belangrijk dat je je niet in een isolement laat drummen. Problemen los je niet alleen op. Je moet naar je baas kunnen stappen en zeggen :"We zitten met een probleem, hoe gaan we dit samen oplossen?""

Een stressbeleid staat haaks op de klassieke, directieve managementstijl. Organisaties waar werknemers enkel de bevelen van het management uitvoeren komen bij het verhogen van de werkdruk onherroepelijk in de problemen. Ook Koeck stelde vast dat zijn interventies het meest opleverden in bedrijven waar de bedrijfsleiding het licht op groen zette.

"Meestal start ik in een bedrijf op vraag van de personeelsdienst of een afdelingshoofd. Dat is een goede manier om het vertrouwen te winnen. Om echt iets te bereiken moet de leiding bereid zijn aan een oplossingsgerichte bedrijfscultuur te werken. Het management beperkt zich daarbij tot het vastleggen van de doelstellingen en de randvoorwaarden. Daarna kunnen de medewerkers in teamvorm zelf oplossingen bedenken. Bij Volvo besloten ze deze weg te volgen. Ze lieten medewerkers zoveel mogelijk zelf in team beslissen. Met succes. Het leidde tot een vermindering van de stressklachten.

Ook industrieën die een transformatieproces doorlopen doen er verstandig aan zich tijdig te bezinnen. De fotografische nijverheid evolueert van een chemische naar een elektronische bedrijfstak. Die verandering creëert onzekerheid. En waar onzekerheid heerst, bloeit de stress welig. Werknemers krijgen vaak duidelijk te horen hoe ver hun bevoegdheid reikt. Welke doelstellingen hun bedrijf najaagt, wordt hen niet verteld. Bij een dergelijk stressbeleid wordt omgekeerd tewerk gegaan. "Het management vertelt de werknemers waar het naartoe wil en laat hen daarna zelf de job organiseren", zegt Koeck. "In de meeste bedrijven moet helaas nog een lange weg worden afgelegd voor we zover zijn."


Kris Muylaert

NIEUWE ANTI-STRESS FORMULE VOOR MANAGERS IN HET ALFA MOLENVIJVER HOTEL

Stress... een modewoord? Zéker niet. Als er vandaag veel over gesproken wordt, is het meer omdat stress pas in de laatste 15 jaar als zodanig (h)erkend wordt. Dokter Peter Mielants en dokter Paul Koeck hebben op dat terrein toonaangevend werk verricht. Een verrijkende ontmoeting met Alfa-Managers leidde tot een nieuw concept in het Alfa Molenvijver Hotel: “Stress als uitdaging”!

Dr. Peter Mielants: “Stress kan positief of negatief zijn. Positieve stress of eustress is o.m. het gevoel van verliefdheid, maar ook de spanning bij het leveren van prestaties. Stress kan ook negatief zijn, de zogenaamde distress: de spanning bij een onvoorziene crisis, dreigende ontslagen of herstructurering, maar ook van het leveren van prestaties. Zoals uit bovenstaand voorbeeld blijkt, wordt de keuze tussen eustress en distress mee bepaald door de beleving van zichzelf in relatie met de wereld om zich heen”.

Dr. Paul Koeck: “In mijn jarenlange ervaring met managers valt het mij steeds op hoe ‘succesvolle’ managers en ondernemers anders met stress omgaan. Waar de meeste managers op een probleem of stressor gestresseerd reageren, distress, zal de succesvolle manager er een opportuniteit of uitdaging in zien. Positieve stress leidt tot betere resultaten én een betere gezondheid! In onze formule leer je problemen als uitdagingen zien en distress om te buigen in gezonde stress”.

Door hun vaardigheden als therapeut zijn Dr. Paul Koeck en Dr. Peter Mielants in staat de deelnemers zo te begeleiden dat zij bij zichzelf nieuwe mogelijkheden ontdekken. In tegenstelling met de traditionele training waar via schema’s en relaxatieoefeningen stress als probleem wordt aangepakt, gaat de deelnemer in deze formule naar de kern van zichzelf: hij ontdekt aspecten van zichzelf die hij voordien niet kende en leert zo negatieve stress om te buigen in nieuwe uitdagingen. Nadruk wordt enerzijds gelegd op verandering van de eigen perceptie en doelstellingen, anderzijds op de interactie met de omgeving, familie, collega’s en klanten. Naast het aanleren van technieken, ondergaat de deelnemer een persoonlijk veranderingsproces.

Ervaring met bedrijven zoals Hewlett-Packard, Kredietbank, Agfa-Gevaert, Smith Kline Beecham en IBM toont dat de seminaries van Dr. Peter Mielants en Dr. Paul Koeck zowel leerrijk als therapeutisch zijn.

Dr. Peter Mielants is verbonden aan de Universiteit van Antwerpen als supervisor in de systeemtheoretische psychoterapie en opleider in communicatievaardigheden. Tevens werkt hij als psychiater in het AZ Middelheim, het AZ Stuivenberg en als relatie- en gezinstherapeut in zijn privé praktijk.
Daarnaast is hij voorzitter van de erkennings-commissie van de vereniging van Psychiater-psychotherapeuten. Hij is directeur van ‘The Pattern Institute of Mind and Management’. In opdracht van het Vlaamse Ministerie van Onderwijs schreef hij een handboek over menselijke relaties voor secundair en hoger onderwijs.
Dr. Paul Koeck, studeerde Geneeskunde, Wijsbegeerte en Sportgeneeskunde te Leuven, gevolgd door Systeemtherapie en Hypnotherapie in Brugge, Leuven en de Verenigde Staten. Bovendien behaalde hij een Licenciaat in Management (PUB) aan de VLERICK School voor Management te Gent. In Antwerpen heeft hij een praktijk als geneesheer, sportarts en psychotherapeut en leidt er het ‘Centrum voor Stressbegeleiding’. In dit kader geeft hij advies aan bedrijven over de geestelijke en lichamelijke gezondheid van werknemers en kaderleden. Dit gebeurt onder de vorm van seminaries, trainingen, persoonlijk advies, begeleiding en bedrijfsreorganisatie. Hij is eveneens partner en trainer van ‘The Pattern Institute of Mind and Management’.

Het Genkse Alfa Molenvijver Hotel is gelegen in een oase van rust, te midden van een unieke natuuromgeving. Extra pluspunt is dat het hotel makkelijk en snel bereikbaar is via het nationale en internationale snelwegennet in de buurt. Ook aan ontspanning is hier ruimschoots gedacht: zwembad, sauna, fitness, wijdse terrassen met uitzicht op de vijver en natuurlijk een bijzonder comfortabele leefwereld. Voor meer informatie of een brochure over ‘Stress als Uitdaging’, contacteert u Dokter Paul Koeck of Dokter Peter Mielants tussen 14.00 en 18.00 uur op 03/237.98.98 Het eerstvolgende programma gaat van start in maart 1994 en duurt 3 dagen (of voor de uitgebreide versie 5 dagen).

Interview with Dr. Paul Koeck and Dr Peter Mielants by Alfa Hotel News

U hebt nieuwe e-mail ontvangen. Wilt u deze e-mail nu lezen? Ja - Nee? Laptops en mobiele telefoons zorgen ervoor dat we de hele dag mails, sms-berichtjes en oproepen krijgen. Sommige mensen gaan eronderoor en verzeilen in een digitale stress.

Anita (36) was drie jaar lang een succesvolle account manager. Tot ze volledig instortte. Ze was haar energie kwijt, vergat belangrijke afspraken en was slordig in de uitwerking van de haar toegewezen projecten. Inmiddels is ze al zeven maanden thuis met ziekteverlof.

Hoe kon het zo ver komen? "Anita lijdt aan een moderne ziekte: digitale stress", zegt de Antwerpse arts en stressbegeleider Paul Koeck. "De dagelijkse stroom e-mails, sms'jes en telefoontjes die ze kreeg, hebben ervoor gezorgd dat ze zich verloor in details en de hoofdlijnen in haar werk en haar leven niet meer kon onderscheiden." Coachteam, het bedrijf van Koeck, geeft cursussen over stress door e-mail en gsm.

Adrenaline

Paul Koeck: "Stress is niet per se negatief. Het stresshormoon adrenaline maakt ons alert. Het hart pompt extra bloed naar spieren en hersenen, de pupillen worden groter, de gedachten flitsen door je hoofd. Het is dezelfde adrenaline die de zebra kan redden als de leeuw zijn aanval inzet: Gevaar - Reageer - Overleef."
"Alleen mogen die stresspieken niet te lang duren. Na een korte steile piek moet een relatief lange periode van recuperatie volgen om terug in balans te geraken. En dat is net het probleem bij chronische stress: de recuperatie is nog niet af als er al een volgende stressaanval opduikt."
"De voortdurende stroom van e-mail, sms'jes en telefoontjes eisen op agressieve toon je aandacht op. Het lijkt of je zo snel mogelijk moet antwoorden op een bericht. Die zogenaamde “interrupts” leiden je af van je echte werk. Als dat de hele dag duurt, krijg je het gevoel dat je niets meer doet."
"Sommige mensen slagen er zelfs niet meer in hun mailbox leeg te maken. Ze gaan die mails naar huis doorsturen of ze uitprinten om ze rustig 's avonds te kunnen lezen."
"De gevolgen van die druk kunnen verregaand zijn. Men kan geen onderscheid meer maken tussen wat het belangrijkst is en doet de dingen nog maar half. Men gaat zich onzeker voelen en verliest de controle over zijn functioneren."

Onderzoek

Uit een Europees onderzoek naar e-mailgebruik blijkt dat werkgevers in 2005 veel meer tijd zijn gaan besteden aan het verwerken van hun inbox. Van de ondervraagde internetgebruikers gaf 52 procent aan twee of meer uur per dag te besteden aan het zenden en ontvangen van e-mails. Vijftien procent heeft er zelfs vier uur per dag voor nodig. Dat zijn twee werkdagen per week!
"Stilaan groeit in de bedrijfswereld het besef dat digitale stress een probleem wordt", zegt Paul Koeck. "In onze individuele coaching zullen wij de mensen leren inzicht te krijgen in hun doelstellingen en prioriteiten. Wat zijn mijn hoofdzaken en hoeveel tijd besteed ik daaraan? Je moet hen leren hun tijd in te delen en om grenzen te trekken. Ze moeten leren nee zeggen door bijvoorbeeld duidelijk af te spreken met de collega's dat ze nog slechts één uur per dag e-mails lezen. Dat vereist natuurlijk een dosis assertiviteit want je moet je baas en collega's duidelijk maken dat je een bepaald deel van je tijd niet meer stoorbaar bent."

Koen VERSTRAETEN,GPD

Interview met Paul Koeck voor de Gazet Van Antwerpen van Vrijdag 17 maart 2006
www.coachteam.com

Beste Katleen,
Twee maanden geleden maakte ik de overstap naar een snelgroeiende onderneming. De functie en de collega’s vallen enorm mee. Wel heb ik moeite met de gewoonte die er in het bedrijf bestaat om langer te werken. Normaal is het zo dat iedereen tot 17 uur moet werken, maar dat gebeurt nooit effectief. Als ik op dat tijdstip wil vertrekken, durf ik niet omdat iedereen langer blijft. Moet ik daar rekening mee houden en ook langer blijven? Of kan ik zonder wroeging de deur achter mij dichtslaan?
Gewetensbezwaarde.

Beste gewetensbezwaarde,
Je bent niet alleen met je probleem. Nog deze maand werd in de Verenigde staten een belangrijke studie gepubliceerd: 53% van de werknemers voelden zich opgebrand op hun werk ten gevolge van stress. Lange werkuren werden als een van de hoofdoorzaken aangegeven. Tevens werd aangetoond dat het rendement onder langdurige stress sterk daalt door toename in het ziekteverzuim en vermindering van het engagement van de werknemer. De verliezende partij ben jij dus niet alleen, maar op lange termijn ook je werkgever. Dit lost je probleem natuurlijk niet op want je moet je boodschap nog aan je baas verkocht krijgen. Jij wil om 5 uur naar huis en hij wil inzet, motivatie en vermoedelijk rendement. “Ik denk dat je best eens met hem gaat praten op een rustig moment (waarschijnlijk heeft hij ook stress, en je hebt zelf al ervaren dat dat niet je meest creatieve momenten zijn!?)”, raadt dr. Paul Koeck  van het Competence Management Institute aan. “Bij voorkeur vraag je hem, op een vriendelijke en rustige manier om een persoonlijke afspraak op zijn kantoor. De eerste vraag is wat jij in hem als baas kan appreciëren (overwerken is dikwijls verdoken vorm van respect vragen van je omgeving - je weet wel - “lonely at the top” zegt men wel eens.) Als volgende puntje, moet je eens voor jezelf nagaan wat hij écht van jouw werk verlangt. Misschien kan je hem wel aantonen dat jij die dingen die hij het belangrijkste vindt beter zal kunnen doen als je minder stress hebt.
“Komt de druk om langer te werken van je collega’s en niet zozeer van je baas, dan moet je baas ingrijpen.”
Je moet je boodschap verpakken in het pakje dat hij het liefste ziet! Pas dan ben je klaar voor je gesprek. Je begint je gesprek met eerst duidelijk te benadrukken wat jij in hem apprecieert als baas, dat je beseft welke verantwoordelijkheid hij draagt en ziet hoezeer hij zich inzet voor de zaak. Pas als je merkt dat je appreciatie haar doel bereikt kan je met hem bespreken dat ook jij je job goed wil doen en net om die reden wil vermijden dat je rendement zou verminderen door eronderdoor te gaan en dat je daarom met hem wil bespreken hoe jij je job binnen de normale werkuren goed kan kan afwerken zodat jij binnen je werkuren maximale inzet, motivatie en rendement kan leveren”, besluit Paul Koeck. We gaan hier wel uit van de situatie dat enkel je afdeling en je naaste collega’s de gewoonte hebben om regelmatig langer te werken. In dat geval kan je naar een hogergeplaatste stappen, en heeft die waarschijnlijk wel begrip voor je probleem. Anders is het als de cultuur van echt het hele bedrijf zo is. Dan ligt de oorzak van je probleem waarschijnlijk bij de aanwerving. Wist je, toen je je contract ondertekende dat het in heel het bedrijf de gewoonte was om hard te werken? Dat er de mentaliteit hangt van ‘het werk moet gedaan zijn, hoe laat we er ook voor moeten blijven’. Waarschijnlijk was er een slechte communicatie bij de aanwerving. En dat is dan een managementfout waarvan jij nu de gevolgen draagt. Komt de druk om langer te werken eigenlijk van je collega’s en niet zozeer van je baas, dan moet je baas ingrijpen. Want die mentaliteit is niet de bedoeling. Hij kan dit oplossen door bijvoorbeeld flexibele werkuren in te voeren. Via dit systeem neemt hij de druk weg. Het is dan immers normaal dat je vroeger naar huis gaat, als je ook vroeger begint.

Vacature: rubriek: Mag ik Vragen, VRAGEN OVER JE WERK EN LOOPBAAN? van Katleen Weytjens

Europese richtlijnen, wetenschappelijk onderzoek en de toetsing met de praktijk stuwen het stressmanagement richting objectivering. Het fenomeen stress wordt steeds beter meetbaar, wat de remedies meer resultaatgericht zal maken. Wie de weerslag van stress op de competenties inziet, kan de ontwikkeling van die laatste aangrijpen om zelfs veel meer te doen dan stress te bestrijden en te voorkomen.

Door de Europese richtlijn over de psychosociale factoren raakte onder meer ook stress opgenomen als een factor in de nieuwe Welzijnswet in ons land, die op haar beurt een stuk uitvoering is van een Europese richtlijn. Deze wetgevende ontwikkelingen zijn niet onbelangrijk voor de manier waarop voortaan met stressmanagement zal worden omgegaan. “Aan het woord is dr. psycholoog Sim Moors, hoofdauteur van het boek ‘Stress & Werk: oorsprong en aanpak’ uit 1994, waarin twaalf deskundigen uit de Benelux en Frankrijk hun onderzoeksbevindingen en ervaringen met de problematiek van stress op het werk bundelden. Het boek werd een referentiewerk in de materie. Sim Moors, de administrateur generaal a.i. van het Nationaal Onderzoeksinstituut voor Arbeidsomstandigheden (NOVA), volgt de ontwikkeling inzake stress op de voet en hij verklaart waarom de wetgevende initiatieven zoveel impact zullen hebben.

De queeste naar vergelijkbaarheid

De nieuwe Welzijnswet legt de nadruk op de risicoanalyse. Dit gaat meestal gepaard met vragenlijstonderzoek, wat dan ook in omvang en belang zal toenemen. Vooral de vragenlijsten met een ernstig referentiebestand zullen aan belang winnen. Zij raken stilaan gestandaardiseerd. Om te weten of de geboekte scores hoog of laag zijn, bestaan er immers geen absolute normen, maar moet men kunnen vergelijken met scores elders, hoe meer hoe betrouwbaarder. Tot nog toe gebeurde het vaak dat men uit bestaande vragenlijsten de meest toepasselijk geachte delen overnam om zo een zeer eigen onderzoek uit te voeren, maar het nadeel daarvan is dat de resultaten aan niets te toetsen zijn.”Inmiddels zijn er steeds meer goede gestandaardiseerde vragenlijsten. Namen als Spielberg en VOS-D circuleren al langer, maar een recentere lijkt het neusje van de zalm, met name de Nederlandse VBBA-lijst. Sim Moors hierover: “Deze lijst heeft zeer goede psychotechnische kwaliteiten en bevat uitstekende metrische instrumenten.” In België werkt de VZW Quest met deze Vragenlijst Beleving en Beoordeling van de Arbeid (VBBA). Een paar Nederlandse deskundigen stelden hem op punt om er de psychosociale factoren en stress in de werkomgeving mee te onderzoeken.

Leren stress verkopen

De vragenlijst wordt in Nederland naar verluidt op grote schaal gebruikt en zou zeer betrouwbare en bruikbare resultaten opleveren. De VBBA steunt op een gegevensbank met zeer veel vergelijkingsmateriaal en op een grondige inventarisatie van een vijftigtal veel gebruikte instrumenten in de Verenigde Staten, Scandinavië, Duitsland en Nederland. De vragenlijst spitst zich toe op de kenmerken van het werk, de werkorganisatie en relaties op het werk, de arbeidsvoorwaarden en de werkstress. De antwoorden erop geven aan welke aspecten in de arbeid en organisatie verbetering kunnen gebruiken. De resultaten zijn dus adviezen om knelpunten, verzuim en verminderd functioneren in de arbeidssituatie aan te pakken.Quest geeft een opleiding waarin enquêteurs niet alleen leren hoe ze best de vragen aanbrengen en de antwoorden invullen, maar ook hoe ze de resultaten kunnen interpreteren én ze ‘verkopen’ aan de verantwoordelijken die er lessen uit moeten trekken. De VBBA-gebruiker leert ook de resultaten aanvaardbaar voorleggen en ze als een project voorstellen door er meteen suggesties voor oplossingen aan te koppelen. Het VBBA-gebruik vergt ook voorbereiding. Uit een algemene bedrijfsverkenning zal blijken of de vragenlijst naar de hele organisatie moet of slechts naar een deel ervan, hoe men de enquête logistiek op het getouw zet, of dit wel het geschikte instrument is en of er geen valse verwachtingen worden geschapen.

Beleidsinstrument in de dop

De privévereniging Quest voert de ingevulde vragenlijsten elektronisch in. Zij interpreteert de onderzoeksresultaten en toetst deze aan de normgroep en het landelijk referentiebestand. De vereniging begeleidt ook interpretatieconsulenten en verwerkt de gegevens statistisch. Quest huurt niet toevallig kantoorruimte in het gebouw van het Nationaal Onderzoeksinstituut Voor Arbeidsomstandigheden (NOVA), waarmee ze samen het landelijk referentiebestand beheert. Sim Moors verwondert het niet dat zulke privé-initiatieven nu van de grond komen en hij steunt ze moreel. Stilaan bouwt NOVA met de VBBA-resultaten ook een eigen gegevensbestand uit (naast het al rijke Nederlandse bestand) om ook hier allerhande toetsingen mogelijk te maken. Voor NOVA kan er zo een beleidsinstrument ontstaan. Het instituut wil dan ook gerust met andere partners samenwerken om met even degelijke vragenlijsten het gegevensbestand aan te vullen. Hoe meer men meet, hoe meer men weet. Zo krijgt ook de wereld van het personeelsbeleid bruikbare instrumenten.“Naarmate de inzichten in het geheel van stressgerelateerde mechanismen groeien, ontdekken we steeds duidelijker dat de stressfactoren ook de elementen zijn die een slechte organisatie veroorzaken,” stelt Sim Moors vast. Hij ziet een vicieuze spiraal ontstaan tussen beide facetten van in feite één probleem. Een goede organisatie is er één met weinig of geen overbelasting van de medewerkers. Die interactie zal het management moeten inzien, meent Moors. Is het dan dweilen met de kraan open, als men stress alleen aanpakt en de slechte organisatie ongemoeid laat? Sim Moors: “Een goede stressaanpak zal de organisatie ook wel ten goede komen.”

Zie de inefficiëntie

Dr. Paul Koeck denkt er net zo over. Deze deskundige zette zijn ervaringen in stressbegeleiding - een begrip dat altijd probleemconnotaties oproept - om tot een model voor competentiebeheer. Want negatieve stress tast de competenties aan, maar positieve stress kan deze in een stroomversnelling brengen. Een van zijn vuistregels om stress op te sporen luidt: let op chaos en inefficiëntie. Naast de fysisch en psychische signalen zoals hartkloppingen, maagzweren, ongewone bitsigheid of emotionaliteit zijn concentratieverlies en wanorde tekenen aan de wand.
De problemen verhelpen doet men volgens Paul Koeck vaak best niet door mensen met de neus op een stressprobleem te drukken, maar door de ontwikkeling van hun competenties aan te pakken. “Dat is de grootste hefboom om negatieve stress om te buigen tot positieve,” meent hij. “De keuze om niet aan de stress te werken, neemt op zich al stress weg, want het voorkomt negatieve beelden. Stressbegeleiding werkt in feite door zijn benaming vaak al stressverhogend.”

Van maandag tot vrijdag hebben we het druk, druk, druk. Maar ook in het weekend zit onze agenda steeds vaker overvol. Boodschappen doen, opruimen, sporten, familiebezoek. Hoe vinden we weer de broodnodige rust?

God gebruikte de zevende dag om te rusten. Wij gebruiken de zevende dag om de kinderen naar de voetballes te brengen, naar het tuincenter te gaan, gazon te planten, op bezoek te gaan bij de schoonouders, onze parket te boenen, te stofzuigen, op kraamvisite te gaan, onze administratie in orde te maken, naar het doe-het-zelf-center te rijden, te strijken, ... Zucht. En als er na al die klussen nog tijd over blijft, willen we ook graag gaan fitnessen, picknicken in het park, een terrasje doen, een fietstocht maken, naar de sauna, kinderboerderij, het museum of de rommelmarkt, ...
Terwijl het weekend ooit bedoeld was om de batterijen terug op te laden voor de nieuwe werkweek, zit onze agenda van vrijdag- tot zondagavond even propvol als door de week. Op vrijdagavond weten we al dat we tegen zondagavond zullen moeten vaststellen dat we onze kilometerlange to-dolijst nooit zullen afgewerkt krijgen. Het resultaat: weekendstress.

Reden één voor die volle agenda’s: na een drukke werkweek heeft zich een stapel huishoudelijke klussen opgestapeld. "Op vrijdagavond rijd ik naar huis met een euforisch 'Hoera-het-is-weekend-gevoel', en een hoofd vol wilde plannen," zegt collega Ilse. "Maar enkele uren later is dat gevoel alweer weggeëbd, omdat het me begint te dagen wat er allemaal op de agenda staat. Na een hectische werkweek is het huis veranderd in een puinhoop en heeft de post en de administratie zich opgestapeld."
"Stressfactor één is boodschappen doen," zegt lotgenote Annelies, die een drukke baan combineert met de zorg over twee kleine kinderen. "Net als 99,9 procent van de bevolking moet ik alle inkopen doen op zaterdag waardoor alles dubbel zo lang duurt door ellenlange rijen aan de kassa. Nieuwe schoenen gaan kopen voor de kinderen moet dus ook op zaterdag, terwijl ik - net als de kinderen, trouwens - er een hekel aan heb om in overvolle winkelstraten te gaan shoppen. Nee, echt ontspannend kan je mijn weekends niet noemen."

"Mensen zijn vergeten dat de boog niet altijd gespannen hoeft te staan," zegt Paul Koeck van Coachteam. In zijn praktijk geeft hij trainingen in time-management en stressbeheersing. "We plannen zoveel activiteiten in één weekend, dat velen zich schuldig en gefrustreerd zullen voelen als niet alles lukt."

Waar is het in godsnaam fout gelopen met onze weekends? Sinds wanneer is onze vrije tijd een bron van stress en frustratie geworden?
Schuldige 1: we werken gewoon veel te veel. Waar ooit moeder de vrouw aan de haard bleef om het huishouden te runnen, zijn er nu steeds meer gezinnen waar zowel man als vrouw buitenshuis werken, en bovendien talloze overuren kloppen. Volgens de studie 'Tijdsbesteding van de Vlamingen' van de Vrije Universiteit Brussel, besteedt de gemiddelde Vlaamse vrouw gemiddeld 46u59' per week aan loonarbeid, huishoudelijke arbeid en verzorging van de kinderen. Om te luieren blijft er nauwelijks tijd over, zelfs niet in het weekend.
Reden twee zijn de veranderende familiestructuren: terwijl het ooit hoogst uitzonderlijk was om je geboortedorp te verlaten, is het nu heel normaal om broers, zussen, nichten en neven te hebben in alle uithoeken van het land. Zorgen dat je ouders hun kleinkinderen regelmatig te zien krijgen, betekent al gauw uren doorbrengen in de auto. Want anders knaagt het schuldgevoel.
Daarnaast plegen ook gsm's en Blackberry's een aanslag op onze vrije tijd, en zijn steeds meer winkels ook op zondag geopend. Het wordt steeds moeilijker om zondag als 'lekker-niets-doen-dag' uit te roepen, als meubelketens en tuincentra ons naar hun shoppingoases lokken, en we elk moment van onze vrije dagen bereikbaar zijn.

Alsof werk en huishoudelijke rompslomp nog niet genoeg druk op onze arme schoudertjes leggen, is voor steeds meer vrouwen het weekend een extra 'uitdaging' geworden.
We willen niets missen en in alles uitblinken. "De snelheid van de moderne maatschappij schept heel veel mogelijkheden, maar de druk om te presteren is veel groter dan in de tijd van onze grootouders," zegt Paul Koeck. Bovendien leggen veel vrouwen zichzelf erg hoge eisen op. "Ik merk bij veel vrouwen dat ze vooral niemand willen ontgoochelen," zegt Koeck. "Ze willen graag geliefd zijn, en het gevoel hebben dat ze voor hun omgeving nodig en nuttig zijn. Zelfs al denken ze dat ze zich daar van hebben losgemaakt, toch zijn veel vrouwen nog steeds doordrongen van het idee dat je leeft om je gezin en je omgeving gelukkig te maken. Als ze een keertje niet op familiebezoek kunnen, voelen ze zich schuldig. Terwijl je het ook kan omdraaien: je mag ook van je familie en vrienden verwachten dat zij begrip opbrengen voor het feit dat je het erg druk hebt of bijvoorbeeld erg ver weg woont," aldus Koeck.

Ach kijk, we doen het gewoon onszelf aan, door zo vreselijk perfectionistisch te zijn. Als we in het weekend een etentje organiseren, moet het huis helemaal aan de kant zijn en willen we uitpakken met een spectaculair nieuw recept en verse ingrediënten van de delicatessenwinkel. Zouden onze vrienden ons echt minder graag zien als we gewoon een potje guacamole uit de supermarkt op tafel zetten en niet de halve stad moeten doorkruisen om een rijpe avocado te vinden?

"Voor veel vrouwen geldt een zekere competitiedrang," zegt ook Paul Koeck. "Zonder dat we ons er bewust van zijn, doen we heel veel dingen om sociale erkenning te krijgen. Dat zal pas veranderen als we zelf onze eigen prioriteiten gaan herzien. Wat vinden we zelf echt belangrijk, en wat doen we omdat onze omgeving het van ons verwacht?"

Fleur, Maria en Sabine, de drie druk bezette vrouwen die Feeling een blik gunden in hun weekendagenda's, verklaren alle drie dat ze erg blij zijn met hun volgeboekte weekends. Maar hoewel we stress eerder associëren met overwerkte managers, en niet met vrouwen die boeiende, leuke weekends hebben, waarschuwt Paul Koeck toch voor onze druk-druk-druk agenda's. "Wat je ook doet, het blijft belangrijk om rustpauzes in te lassen wanneer je lichaam daar om vraagt. Als je jezelf forceert en je energiedipjes negeert, pleeg je roofbouw op je lichaam en riskeer je vroeg of laat te breken."
Onderzoekers spreken van een groeiende trend van 'urgency addiction', we zijn als het ware verslaafd aan de kick van het 'druk bezig zijn'.

Vraag blijft: waarom gunnen we onszelf niet gewoon wat meer rust en wat extra uurtjes slaap in het weekend? Het probleem is dat veel vrouwen zich te veel zorgen maken over wat mensen van hen zullen denken. Op maandagochtend, als de collega's aan de koffie-automaat vragen 'leuk weekend gehad?', wil je graag een indrukwekkend opsomming geven van dat leuke adresje aan de kust waar je bent gaan eten, die prachtige commode die je ergens op een rommelmarkt op de kop hebt getikt, en die fototentoonstelling die je ab-so-luut moet gezien hebben. Net iets minder glamoureus is het om te moeten toegeven dat je zaterdag uren aan de kassa van de supermarkt hebt gestaan, naar Ikea bent gereden voor een vijsje dat wonderwel miste in het bouwpakket, en 's avonds uitgeput voor tv in slaap bent gevallen tijdens een slechte weekendfilm. In Groot-Brittanië heeft men voor het fenomeen al een geschikte term bedacht: 'Weekend inferiority complex'. Want wat we onszelf ook opleggen, het zal nooit spetterend genoeg zijn. We willen feesten als Kate Moss, etentjes geven als Nigella Lawson, terwijl ons huis eruit ziet als dat van Martha Stewart. Dat kan natuurlijk niet.

"Als ik moet kiezen tussen een weekendje naar de Ardennen met vrienden of een weekend huissloof spelen, is de keuze natuurlijk snel gemaakt," zegt Ilse.
"Maar daarna heb ik er vaak toch weer spijt van: omdat ik dat weekend dan niet bij mijn ouders ben langs geweest, of omdat er thuis een stapel was ligt. En als ik op zaterdag geen boodschappen heb gedaan, voel ik me de week daarop schuldig omdat ik geen gezonde verse maaltijden voor de kinderen kan klaarmaken. Wat is ook gedaan heb dat weekend, ik heb altijd spijt van de zevenendertig andere dingen die ik niet gedaan heb."

"Wat veel mensen missen, is prioriteit," zegt Paul Koeck. "Vraag jezelf af wat het allerbelangrijkste is in je leven. Als je maar één uur vrije tijd hebt, wat plan je dan in die tijd?"
Koeck raadt iedereen met een te volle agenda aan om een lijst op te stellen met al je bezigheden, in volgorde van belangrijkheid. "Telkens je tussen twee of drie afspraken moet kiezen, toets je dit af aan de volgorde op je lijst. Zo vermijd je ook dat je je voortdurend schuldig voelt over de andere dingen die je mist, want je bepaalt zelf wat het belangrijkste is in je leven."

Meer tips voor een lekker lang lui weekend:
- Maak geen to do lijst van al wat je moet doen, maar geef prioriteit aan een beperkt aantal dingen. Vraag jezelf af: 'wat WIL moet ik vanavond gerealiseerd hebben om tevreden te zijn over deze dag?'. Wil je liefst uitslapen of vroeg gaan sporten? Naar je ouders of met vrienden naar de film? Leg je op dat ene ding toe, en voel je niet schuldig over wat je niet gerealiseerd hebt.

- Bouw vaste routines in: reserveer bijvoorbeeld elke zaterdagochtend voor de supermarkt, en doe al je boodschappen in één keer. Zo hou je meer vrijheid over om de resterende tijd zelf vrij in te delen, en loop je niet voortdurend te denken aan wat je nog moet doen.

- Jezelf een VOLLEDIG weekend platte rust opleggen is voor de grootste stresskippen MISSCHIEN ZELFS AL EEN TE GROTE STAP geen goed idee. "Als je lichaam voortdurend grote hoeveelheden stresshormoon produceert, kan je lijden aan afkickverschijnselen wanneer die plots wegvallen," zegt Paul Koeck. "Mensen met een heel druk leven die plots geen prikkels meer krijgen, gaan zich vaak down en depressief voelen, alsof ze in een zwart gat vallen." Langzaam afbouwen is in dat geval de boodschap.
"Probeer af en toe eens een kwartiertje helemaal niets te doen. Gewoon even in de sofa genieten van de rust."

Met dank aan Dr. Paul Koeck van Coachteam,
www.coachteam.com

Productie: Els Maes. Tekst: Els Maes en Klaar Wauters.
Foto's: Frederic Raevens

Recent werd een nieuwe oorzaak van stress geïdentificeerd: het anti-stressbeleid van Minister Miet Smet. Een maatschappelijk fenomeen bestaat pas echt als het een naam heeft en wanneer er officieel tegen wordt opgetreden. Dit is het ultieme signaal dat het vele slachtoffers maakt. Een groeiend aantal managers neemt die taak welwillend op zich. "Geen smakeloze grap ten koste van de vele stresslijders maar de basis van een alternatieve therapeutische aanpak die de oplossing belangrijker vindt dan het probleem.

Paul Koeck ging in de VS zijn licht opsteken bij twee generaties systeemtherapeuten van de beroemde Palo Alto groep en ontwikkelde zijn Solution Focused Management. Een methode voor oplossingsgericht denken die diverse psychologische problemen (depressie, burn-out, alcoholisme en stress) aanpakt. De methode wil ook de persoonlijke efficiëntie verhogen.

"De laatste jaren is de betekenis van stress behoorlijk uitgebreid. Het is niet langer alleen een gevaarlijke lichamelijke (cardiovasculaire) conditie ten gevolge van een te jachtig zakenleven, de zogenaamde managerziekte. In haar nieuwe betekenis is stress een mentale blokkage. Het gevolg van de hedendaagse werk- en leefsituatie: toenemende werkdruk, economische onzekerheid, sociale instabiliteit, enzovoort. Naarmate deze omschrijving ingang vindt, in de media uitgebreid aan bod komst en politieke tegenmaatregelen uitlokt, stijft het aantal geïdentificeerde stressgevallen zienderogen." Koeck spreekt niet van een massahysterie maar "Er is een toenemende reflex om zeer uiteenlopende psychische en sociale problemen te relateren aan de stresserende werksituatie en dus onder te brengen in de categorie stress."
 

Vlag en lading

De stress-consultant moet het hoofd koel houden . Dat zovelen over stress klagen betekent niet dat het om één en dezelfde kwaal gaat. Normatief stressmanagement in de zin van regeltjes voor een gezonde geest in een gezond lichaam, vindt Paul Koeck grotendeels zinsbegoocheling. De vlag dekt teveel ladingen om met één toverformule te lijf te gaan.

"Onlangs sprak ik met een manager die op een training had geleerd dat relaxatie-oefeningen echt hielpen tegen stress. Tijdens die momenten zat deze meneer zich echter dood te piekeren over zijn relatieproblemen thuis en het gebrek aan begrip van zijn werkgever. Door zich te ontspannen werd zijn stressprobleem alleen maar groter. Het begon zelfs alarmerende proporties aan te nemen. Zijn mislukte relaxatie-pogingen waren voor hem het onomstootbare bewijs dat hij diep in de problemen zat. Het probleem zit vooral in het hoofd van de stresslijder. Mijn methode zoekt daar ook de oplossingen, of althans de aanzet daartoe."

Weerbaarheid

Op zoek dus naar oplossingen. Maar hoe vind je die?

Paul Koeck:"Wanneer iemand meldt dat hij of zij last heeft van stress begrijp ik dit als een signaal dat er iets misloopt, niet als een accurate diagnose. Ik probeer de aandacht te verplaatsen van de problemen naar de oplossingen die de betrokkene kan ontdekken. Mijn aanpak bestaat erin weg te kijken van het probleem om zicht te krijgen op de oplossingen."

Dat is meer dan een flauwe list. Het komt zelden voor dat iemand volledig geblokkeerd zit. Ook al ervaart men heel moeizaam mee te draaien in de dagelijkse tredmolen van het bedrijf, heeft men het gevoel geen doortastende beslissingen te nemen of de greep op het eigen lot en op de organisatie te hebben verloren, er zijn altijd momenten waar het beter gaat. Mensen slagen erin situaties te herkennen waar men deze negatieve ervaringen niet heeft. Dat betekent niet dat de stressfactoren niet aanwezig zijn, wel dat men erin slaagt stress in die werk- of leefsituatie het hoofd te bieden. Iedereen doet succesvol aan stressmanagement. In samenspraak met de consultant wordt gezocht welke die oplossingen zijn. Zo kunnen zij worden toegepast in situaties waar men duidelijk te lijden heeft van stress.

Paul Koeck: "De stresslijder leert zijn eigen oplossingen te ontdekken en bewust aanwenden. Door de aandacht van de patiënt te verleggen naar die werkbare situaties of gelukkige momenten ontstaat er een gevoel van opluchting dat gunstige effecten heeft op de creativiteit. De interventie van de coach moet er in bestaan deze creativiteit te mobiliseren en te ondersteunen om de hulpbehoevende tot oplossingen te brengen."

Solution Focused Management is geen synoniem voor het in huis halen van een legertje therapeuten. Koeck is veeleer een consultant dan een therapeut. Hij reikt zijn methode van oplossingsgericht denken en veranderen aan. Daarna moet het management haar verspreiden en inbedden in de bedrijfscultuur. Stress genezen wordt zo een sociaal gebeuren. Het veronderstelt een netwerk van medewerkers die zich engageren hun gestresseerde werknemer of collega te helpen zoeken naar oplossingen.

Ziener of zot?

Traditionele methoden nodigen de patiënt uit zijn probleem uitvoerig te beschrijven. Daarna spant de therapeut zich in om het probleem te analyseren en te verwijderen. Een dergelijke probleemgerichte benadering is dominant in de medische wetenschap. Een kwaal wordt toegeschreven aan een externe boosdoener (een virus of bacterie, te veel roken of onverzadigde vetzuren) die vervolgens moet worden geëlimineerd. Het relativisme van Paul Koeck vertrekt van een ontkenning van het bestaan van het probleem om het oplosbaar te maken. De denktrant is helemaal die van de hedendaagse sociale wetenschappen: wat de mens aan realiteit rondom zich ontwaart, is het resultaat van observatie en fantasie; de twee gaan niet altijd hand in hand. Kinderen weten zeker dat Sinterklaas bestaat, paranoïden worden geregeld door iemand achtervolgd en kregen middeleeuwse burgers een rondvliegende heks te pakken dan belandde ze steevast op de brandstapel. Tot zover de illusies die volwassenen, normale en moderne mensen hebben ontmaskerd. Maar wat met de illusies waar (bijna) iedereen in gelooft? Dat de aarde niet rond de zon draait is makkelijk bewezen, maar dat stress niet bestaat? Zolang iedereen gelooft dat stress bestaat, is degene die dat ontkent een ziener of een zot?

Paul Koeck:" Ik ontken uiteraard niet dat stress een maatschappelijk probleem is dat op steeds grotere schaal wordt herkend als individueel ziektebeeld. De oorzaak ligt in het samengaan van een aantal observeerbare stressfactoren en de ervaring bij mensen dat zij die niet langer de baas kunnen. De voedingsbodem moeten we zoeken in het feit dat waarden en zekerheden een kortere levenscyclus hebben dan vroeger. Daarom moet de onzekerheid niet noodzakelijk toenemen. In heel veel landen is de economische en politieke instabiliteit veel groter dan bij ons, hoewel daar van stress amper sprake is. Het betekent dus dat steeds meer mensen hier het hoofd buigen voor het stressprobleem".

"De ziener onderkent een aantal meetbare factoren zoals de opgedreven werkdruk, hoge prestatie-eisen en gestegen werkonzekerheid en zegt dat we daar objectief weinig aan kunnen veranderen. De zot zegt vervolgens dat het niet bestaat (eigenlijk, dat het geen zin heeft om zich er blind op te staren). Tenslotte komt de consultant aan het woord die stelt dat, om uit die impasse te geraken, we onze stressweerbaarheid moeten vergroten.

Karel Arnaut

Geen vrienden hebben kan uw gezondheid ernstige schade toebrengen.

Volgens de Amerikaanse 'lone wolf'-theorie betekent een gebrek aan goede vrienden waarbij je altijd terecht kunt, wellicht een verkorting van je leven. De hoge werkdruk dwingt velen tot verwaarlozing van de sociale kring. En de eenzame wolven manifesteren zich niet alleen onder onze Amerikaanse collega's. In België slaat het fenomeen eveneens toe.

De theorie van de 'eenzame wolven' komt uit het brein van James House, socioloog aan de Universiteit van Michigan. Volgens hem vormt het gebrek aan sociale relaties een gezondheidsrisico, waarvan de gevolgen net zo rampzalig kunnen zijn als bij sigarettenrook, bloeddruk en overgewicht. Een van de studies waarop House zijn conclusie baseerde, was een grootschalige enquête onder 7000 mannen en vrouwen in Californië. Na een studie van 9 jaar stelden de onderzoekers vast dat de mensen met de minste sociale bindingen dubbel zoveel kans maakten om vroegtijdig te overlijden als mensen met sterkere sociale banden.

Hoge werkdruk, lange werkdagen, stress. De haast en spoed-mentaliteit heeft opgang gemaakt in het Belgisch bedrijfsleven. Heel wat werkenden, van arbeiders tot topkader, krijgen met stress af te rekenen. Ze kunnen getuigen dat het onderhouden van relaties met vrienden en kennissen na een vermoeiende werkdag geen evidentie is. Wie jarenlang zijn of haar sociaal netwerk verwaarloost, kan in moeilijke professionele momenten niet rekenen op een vangnet van informele contacten. Toch zegt Carla Arp, directeur van het outplacement bureau Curriculum Plus, dat het in België met arbeiders, bedienden en lager kader niet zo'n vaart loopt: "Mensen komen bij ons terecht wanneer ze hun job verliezen. Het probleem is niet zozeer dat ze hun sociale omgeving zouden kwijt zijn, als wel dat ze die leren kennen. Het is juist bij vrienden dat ze in deze emotioneel moeilijke tijden hun heil zoeken. Een deuk in je zelfvertrouwen is niet de beste startpositie om het op de arbeidsmarkt te rooien. Daarbij helpt het bureau en de vrienden: "Wij sporen de mensen aan om zelfs fysiek lijsten aan te leggen van contacten uit het verre en dichte studentenleven, professionele leven, verenigingsleven, enz. We drukken hen op het hart dat dit zeer relevant kan zijn bij de zoektocht naar een job."

Roger De Cadt van VVO Outplacement ervaart dat er wel heel wat eenzame wolven zijn onder zijn cliënteel, meestal hoger kader: "Ongeveer één derde van alle kaderleden die hier binnenstappen hebben jarenlang hun prive-leven op de tweede plaats gezet. Wanneer ze dan zonder werk vallen, denken ze vaak dat ze geen vrienden meer hebben waarop ze kunnen rekenen. De hele kunst is hen dan te overtuigen dat dat niet zo is en dat het helemaal niet gek staat om na zoveel jaren opnieuw met medestudenten en medeleerlingen van school contact op te nemen. Psychologisch moeten we daar een grote barrière overwinnen. "Een zeer overtuigend argument om hun trots in te slikken is dat 50% van de kandidaten via persoonlijke relaties aan de slag kan. "Als ze dat instrument verwaarlozen, verdubbelen ze eigenlijk de zoektijd naar een job." Mensen met een zeer technische vorming en een technisch georiënteerde job achter de rug, zullen eerder slachtoffer zijn van hun werk, kon Roger De Cadt ervaren: "Door de aard van hun werk zijn sales en marketing managers veel meer met menselijke contacten bezig en hebben die ook veel minder energie nodig om na de werkuren nog een sociaal leven in stand te houden."

Barbara Debeuckelaere
Katleen Weytjens

"Mijn ervaring leert dat veel mensen geholpen zijn met gemiddeld 3 tot 8 gesprekken met iemand die luistert en zich kan inleven in hun situatie. Uiteindelijk is het belangrijk dat deze mensen zelf - eventueel met begeleidende hulp - een oplossing zoeken voor hun problemen. De ideale oplossing aanreiken, oogst weinig succes."

Paul Koeck  van het Centrum voor Stressbegeleiding komt af en toe wel eenzaten tegen. "Maar niet iedereen die hard werkt en weinig tijd overlaat voor sociale contacten, krijgt daar problemen mee. De 'lone wolf' gaat niet noodzakelijk gebukt onder ondraaglijke stress", nuanceert hij. "Sommigen weten er wel mee om te gaan. Zij lossen hun problemen zelf op en hebben weinig behoeften aan sociale contacten." De oorzaak van de moeilijkheden ligt niet noodzakelijk in de werksfeer. Mensen vluchten in hun werk wegens familiale problemen, maar zijn daar niet altijd even efficiënt. Hun werk loopt vast, zij nemen niet meer de juiste beslissingen en zijn uiteindelijk toe aan begeleiding. "Meestal is het de directeur of personeelsverantwoordelijke die bij mij komt aankloppen. De werknemer zelf vraagt niet snel om hulp." Sociale steun komt niet alleen van de familie, maar ook van vrienden en zelfs collega's. Meestal compenseert de steun van de éne groep een tekort in de andere groep. Verliest men contact met alle groepen, dan komt men in een risicogroep terecht.

Hoger kader

Vangnet

Het Centrum voor Stressbegeleiding positioneert zich als de specialist die bedrijven helpt focussen op oplossingen.

What’s in a name? Toen Paul Koeck in 1992 het Centrum voor Stressbegeleiding boven de doopvont hield, richtte deze g.c.v. zich in de eerste plaats op de ongewenste effecten van stress op bedrijf en individu. Vandaag bestrijken de activiteiten een veel breder terrein, met probleemoplossend maatwerk als hoofdbrok. Zit een bedrijf met een probleem of wil het een doel bereiken, dan begeleidt het Centrum de onderneming, de afdeling of de werknemer zodat deze zelf oplossingen kan vinden en uitwerken. Een tweede activiteit omvat individuele begeleiding: omgaan met stress, stoppen met roken, leren controleren van een alcoholprobleem enz. Tenslotte geeft het Centrum ook trainingen in Solution Focused Management (SFM) en in Stress Management. “De filosofie van SFM steunt op het beginsel dat je in functie van je doelstellingen je competenties in kaart brengt en ontbrekende competenties uitbouwt of aantrekt,” licht Paul Koeck toe. “Om veranderingen door te voeren moet je nieuwe stappen leren zetten die aansluiten op je mogelijkheden en ervaringen. Als de druk van de veranderingen te groot wordt, krijgt een mens het gevoel dat hij zijn greep op de realiteit verliest. Verandering wordt dan bedreigend en roept weerstand op. Door je aandacht te richten op wat wel goed functioneert in het systeem, komen nieuwe en creatieve inzichten naar boven. De weerstand tegen verandering neemt af; de werknemers gaan samen bouwen aan de doelstellingen van hun bedrijf en hun project.” Die voorzichtige, stapsgewijze aanpak verwoordt hij treffend met een Chinees spreekwoord: “Een boom die valt, maakt meer lawaai dan een woud dat groeit.” Het Centrum werkt met een vijftal medewerkers en heeft banden met collega’s uit de ganse wereld. Daardoor kan het de nodige expertise verzamelen om elke opdracht tot een goed einde te brengen. In het buitenland worden de ideeën van Paul Koeck al toegepast in onderwijs, opvoeding, gevangeniswezen en sociaal werk. “Bij mijn weten ben ik de enige die met SFM inspeelde op de noden van het management en de link legde naar strategisch management en HRM.” Onder zijn klanten telt het Centrum vooral bedrijven met een degelijk uitgebouwde  personeelsdienst en met meer dan 500 werknemers: overheidsbedrijven, banken, chemische bedrijven, de computerindustrie. De laatste tijd lopen echter ook opdrachten van KMO’s binnen. Meer nog, er blijkt een groeiende aantal vragen te komen van politici, acteurs, tv-presentatoren en sportlui. Dat verwondert Paul Koeck niet: “Overal waar mensen een doel willen realiseren, kan SFM helpen om de efficiëntie en effectiviteit te verhogen. Ik zou zelfs durven zeggen: succesvolle mensen en bedrijven passen onbewust SFM toe.” Om duidelijk te onderstrepen hoe actueel SFM wel is, maakt hij een gedachtensprong naar de zaak Dutroux: “Ik sta verstomd hoe een maatschappij erin slaagt te focussen op problemen. Je hoort veel spreken over straffen en over onrechtvaardigheid in het verleden. Een belangrijkere vraag lijkt mij: Hoe kunnen we oplossingen generen om in de toekomst beter te doen? Naast een onderzoekscommissie zou ik pleiten voor een oplossingscommissie!”

PAUL KOECK (CENTRUM VOOR STRESSBEGELEIDING)

“Solution Focused Management verdient een vaste plaats in de bedrijfscultuur.”

Interview digitale stress

1.  heeft u wellicht feiten of cijfers paraat over het probleem, of kent u een verwijzing of weet u van het bestaan van (toekomstig) onderzoek?
2. wat zijn de oorzaken van digitale stress en hoe is het te voorkomen?
   1.  Wetenschappelijke oorzaken: ‘Interrupts’ 
      1. Omsteltijd van de hersenen: elke onderbreking van de informatie die via onze 5 zintuigen tot onze hersenen komt, doorbreekt het normale patroon van ‘ focus’ en aandacht. Onze   hersenen hebben een bepaalde ‘ traagheid’ in het omstellen. Je kan het vergelijken met het fenomeen van het zappen op een TV: telkens als je naar een nieuw kanaal zapt, heeft je toestel enkele miliseconden nodig om zichzelf om te stellen naar een nieuw (informatie) kanaal. Zo ook met onze zintuigen. Onze hersenen moeten omgesteld worden (zoals de produktiemachine in de fabriek moet omgesteld worden telkens als er een nieuw product over de produktielijn gaat.
      2.  Biologische Ritmes: Het menselijk brein volgt een natuurlijke biologische activiteitscyclus van ongeveer 90 minuten: gedurende 90 minuten zal je aandacht, activiteit en (rationele) productiviteit toenemen tot een piek van maximale focus en dan langzaam dalen naar een dal van (irrationele) creativiteit. 
         1. In de actieve piek, produceren we het beste en is ons rationeel denken optimaal, we zijn dan super efficiënt.
         2. In het creatieve dal, dwaalt onze aandacht af, staren we even door het venster naar het landschap buiten, zinken we kort weg in dagdromen … kortom, we maken irrationele associaties, maar die zijn wel nuttig, ze helpen ons orde in onze geest aan te brengen en op die momenten poppen creatieve ideeën op (zoals de relativiteitstheorie van Einstein bvb.) Sommige van deze creatieve ideeën, leiden tot spectaculaire innovaties in het bedrijf, andere helpen ons shortcuts te vinden om taken die veel tijd in beslag te nemen, anders aan te pakken en dus onze efficiëntie op termijn te verhogen, en vooral effectievere beslissingen te nemen. In deze fase worden gegevens in ons hoofd geordend. Je zou het kunnen vergelijken met het indexeren + defragmenteren van de harde schijf van je PC: je pc zet de ‘lost clusters’ terug op zijn plaats en legt verbanden die je later toelaten om sneller informatie op te zoeken vanuit verschillende invalshoeken. 
            1. Interrupts: Door deze natuurlijke ritmes chronisch te doorbreken, zit onze geest zijn productieapparaat (onze hersenen) voordurend om te stellen, en heeft niet meer de tijd om nieuwe indrukken en informatie te indexeren en ordenen. Als gevolg, vinden we na een tijd, niet meer onze ‘PRIORITEITEN’ terug, geraken stukjes informatie uit onze aandacht en worden ze niet meer gekoppeld aan de juiste hoofdzaken. 
            2. Preventie = 
               1.  Interrupts verminderen en bundelen in bepaalde tijdsblokken
               2. Priori-Tijd = Prioriteiten stellen (i.f.v. bedrijfsstrategie)
               3. dagelijks even Tijd maken voor planning van je werk en om een meer strategisch overzicht te krijgen waar je mee bezig bent.
               4.  Afspraken maken met je omgeving EN met je baas, mensen uitleggen welke regels je volgt, wanneer je je mail leest en wanneer ze je kunnen bellen
               5. Bewust voor de geest houden wat top-performers in leiderschap doen: focussen op maximaal 1 hoofdprioriteit en hoogstens 2 nevenprioriteiten
               6. Chronisch overuren vermijden
               7. Geen pc mee naar huis nemen of open doen thuis (of na een bepaald uur)
               8. Je mobieltje uitschakelen wanneer je thuis bent
               9. Lees je mails en voice mails op 1 of 2 vaste tijdstippen per dag die je aan je medewerkers communiceert
               10.  Maak afspraken hoe men uitzonderlijk een dringend bericht bij je moet/mag laten toekomen
                   1. even persoonlijk de mensen ontmoeten om iets te bespreken
                   2. een telefoontje om het belang van een specifieke mail toe te lichten
               11. verwen mensen niet door direct op je mails te antwoorden : voed ze op dat ze je tijdig iets moeten vragen zodat je het in je planning kan opnemen.
               12. geen nutteloze mensen in cc om politieke redenen of als paraplu
               13. enkele sleutelwoorden in het ‘subject’ afspreken voor prioritaire mails die door je outlook filters herkend worden
               14.  Apart chat-adres, e-mail-adres, gsm Nr of SMS Nr, voor business en privé: scheid beide werelden electronisch
               15.  Maak een samen met je coach een proactieve planning van je tijd (indien je dat niet zou doen)
                   1. Jaarplan
                   2. Kwartaalplan
                   3. Maandplan
                   4. Weekplan
                   5. Dagplan
               16. Kies elke morgend 1 prioriteit als focus van de dag, en reserveer daar in je agenda een tijdsblok voor
               17. reserveer ook buffers om onverwachte onderbrekingen in beperkte mate toe te laten tijdens je tijdsbuffer
               18. zie verder ook 20 digitale stresstips op : http://www.coachteam.com/DigitaleStressTips.php 
3. wat zijn de symptomen van digitale stress? (komen niet alle tesamen voor, dus of …of …)voortekenen:
   1. Gevoelens: spanning, nervositeit, angst, onrust, twijfelzucht, depressie, weinig empathie, …
   2. Gedachten: chaotisch en ongestructureerd, ziet een prioriteiten, springt van de hak op de tak, …
   3. Gedrag: gespannen gelaatsuitdrukking, vliegt snel uit, richt zijn aandacht op problemen, rusteloos op en neer lopen en hectisch bezig zijn
      1. Ziekte: kunnen mogelijks op digitale stress wijzen …
      2. hoge bloeddruk
      3. maagpijn
      4. hoofdpijn en migraine
      5. allergie
      6. depressie
4. hartkloppingen
   1. hoe ernstig is het, wat zijn de mogelijke gevolgen (korte en lange termijn)?
      1.  Assertiviteit daalt omdat we onze prioriteiten minder kunnen zien en dus ook vergeten de juiste grenzen te trekken.
      2. Overload: en doordat we minder grenzen trekken, nemen we te veel hooi op onze vork, en zeggen ja tegen meer dingen dan we in een werkdag kunnen doen. 
      3. Bedekkende Overuren: overuren kloppen op chronische wijze is een manier om je gedaalde effectiviteit en efficiëntie te verbergen voor de buitenwereld en voor jezelf … je dekt tijdelijk het probleem toe tot de tijdbom barst (= je lichaam tegen begint te werken
      4. Presenteisme: doordat we meer proberen doen dan we kunnen, verliezen we onze focus op datgene wat onze echte kerncompetentie of unieke toegevoegde waarde is, en zakt de effectiviteit en efficiëntie van ons werk, tot we in het meest extreme geval ons lichaam wel meebrengen naar ons werk, maar onze hersenen bij wijze van spreken thuis laten (al is er thuis ook niet meer veel fun te beleven)
      5. Life balance: geraakt verstoord door de overuren en ook thuis vertoon je presenteismeme, wat kan leiden tot relatieproblemen die op hun beurt weer alle energie opzuigen.
5. Problem State ipv Solution State: alle creatieve ideeën die we maken in onze dagdromerige creatieve momenten verdwijnen, het plezier in je werk verdwijnt en je krijgt het gevoel dat je de controle kwijt bent. Bijgevolg ga je de oorzaken buiten jezelf zoeken en zie je overal problemen ipv uitdagingen en opportuniteiten: je hersenen filteren een andere perceptie uit de waargenomen realiteit dan voordien.
   wanneer is het probleem vooral ontstaan en wat is de trend? Wordt het alleen maar meer, wellicht dankzij de razendsnelle ontwikkelingen op het gebied van internet en mobiele telefonie? Of valt het waarschijnlijk wel mee?
6. tips en suggesties wat ertegen te doen. 
   1. Tips voor de werknemer >>> zie hoger vermeld
   2.  tips voor de werkgever (in dit geval BDO)? Wat kunnen zij doen om hun werknemers te beschermen (op organisatorisch vlak)?
      1. Stel een bedrijfs policy op die een soort ‘fair play policy’ oplegt aan medewerkers
      2.  geen nutteloze mensen in cc om politieke redenen of als paraplu
      3.  enkele sleutelwoorden in het ‘subject’ afspreken voor prioritaire mails die door je outlook filters herkend worden
      4. Stimuleer bewust een bedijfscultuur die deze policy ondersteunt
      5. prijs goede voorbeelden
      6.  bespreek in een 1 tot 1 gesprek met diegenen die de regels doorkruisen het belang van deze politiek
      7. Laat managers die ‘Interrupt-driven’ management beoefenen een leiderschapscoaching volgen
7. heel misschien heeft u een idee welke digitale apparaten en hun toepassingen het meest gevaarlijk zijn?
8. weet u of er in het algemeen veel aandacht voor is onder werkgevers en organisaties? Wordt het probleem in voldoende mate (h)erkend?
9. van welk belang is het om er (veel) aandacht aan te besteden?
   1. De kost is heel groot. Ik heb bedrijven op contracten van miljarden euros penalties zien betalen omdat hun projecten te laat werden opgeleverd omwille
   2. Kost van complexiteit >>> escalatie van e-mails waardoor informatie weken onderweg is terwijl ze direct beschikbaar had kunnen zijn via een gesprekje
   3. Verschillende mensen die we coachten, reduceerden hun tijd voor e-mails van 2 uur per dag naar minder dan een uur voor het verwerken van al hun digitale communicaties, en reduceerden hun aantal uren per werkdag van meer dan 12 tot minder dan 8, terwijl hun efficiëntie spectaculair steeg. Dit gelt vooral voor hogere managers
10.  misschien een praktijkvoorbeeld?
    1. Mails foutrapporten
11. hoe hebben jullie het probleem eigenlijk gesignaleerd?
12. welke groep heeft er het snelst / het meeste last van?
    1. Mensen die geen neen durven zeggen
    2. Organisaties met een cultuur in de ‘problem state’
13. in hoeverre is digitale bereikbaarheid nu eigenlijk echt noodzakelijk?
    1.  Sommige beroepen vereisen dat steeds iemand met een bepaalde competentie van wacht is, 
    2. Bereikbaarheid 
14.  Ofwel: kunnen we er niet of nauwelijks omheen om op vakantie bereikbaar te zijn? Of is het meer een soort gewenning en schieten we er ook in praktische zin (behalve dat we eerder overwerkt raken en daarmee minder productief worden) er maar weinig mee op?

http://www.scripta.nl/cases/helder.html 

________________________________________

Op onze website nog 20 extra tips; http://www.coachteam.com/DigitaleStressTips.php
Dr. Paul Koeck's
 

Tips door Dr. Paul Koeck

1. Schakel alle belletjes en pop-up schermen op je computer uit: van je e-mails, van je messenger of skype, van je gsm, …
2. Als je toch een beltoon laat opstaan, doe het dan bvb enkel voor bepaalde contactpersonen én kies dan een zachte, ontspannende toon (niet agressief)
3. Zet je automatische “send&receive” af in je outlook
4. Haal je e-mails maar één (max. 2) keer per dag binnen op een vast tijdstip
5. Werk je e-mails DAGELIJKS op een vast moment af: let wel op één vast moment, niet de ganse dag door.
6. Vertel tegen de mensen op welk uur van de dag ze je WEL mogen storen, bellen, mailen, chatten, en schakel alle toestellen tussendoor uit. Zorg ervoor dat u op die tijdstippen wel bereikbaar bent
7. Onderhandel met je belangrijkste contactpersonen (je familie, je baas, je belangrijkste klant, …) welke spelregels ze dienen te respecteren om je te bereiken:
   1. Welke dingen zijn zo dingend dat ze je altijd ervoor mogen storen?
   2. Welke dingen kan je in een ‘korte’ wekelijkse vergadering van 15 minuten op een vast tijdstip met hen overlopen? (Elke week op een vast moment tijd geven aan iemand, vermindert zijn/haar nood je telkens te storen)
8. Stel een lijstje op met wie je wel mag storen en wie niet buiten je vast stoor-uurtje per dag
9. Je kan met je collega’s afspreken dat je ENKEL de e-mails die persoonlijk naar jou gericht bent DAGELIJKS beantwoordt, en dat alle e-mails waar je in cc (kopie) staat en samen met anderen, maar éénmaal per week op een vast moment worden gelezen. In het begin kan je wel op wat weerstand rekenen en moet je je streng houden aan deze afspraken, of ze geloven je toch niet
10. Investeer elk trimester een halve dag om in je outlook of e-mail je spam filters in te stellen en je mails voor te sorteren op basis van enkele “filters”

5 Preventie tips tegen dagelijkse werk stress.

1. Denk wekelijks na over uw prioriteiten “Wat wil ik deze week bereiken?” en “Wat is mijn hoofd-priori-TIJD voor deze week?” Focus je op je Top prioriteiten.
2. Doe dagelijks (minstens om de 2 dagen) minimaal een half uurtje sport.
3. Neem om de 90 minuten ongeveer 15 minuten time out, of doe even iets anders om je geest te verzetten; ga zeker even weg van je computer. Eventueel ga je een brief op de post doen of wissel je geestelijke inspanning af met een fysische activiteit. 
4. Luister naar protest van je lichaam en neem klachten ernstig: ze willen je vertellen dat je iets niet doet zoals het hoort. Soms zijn deze signalen moeilijk te vertalen, in dat geval, raadpleeg dan een expert om je te begeleiden. 
5. Leer enkele ontspanningstechnieken, ademhalingstechnieken of zelfs yoga als je lichaam protesteert

20 Tips & Tricks tegen Digitale stress

Tips door Dr. Paul Koeck, Coachteam

1. haal je e-mails maar één (max. 2) keer per dag binnen op een vast tijdstip:
2. Zet je automatische “send&receive” af in je outlook
3. Schakel alle belletjes en pop-up schermen op je computer uit: van je e-mails, van je messenger of skype, van je gsm, …
4. Als je toch een beltoon laat opstaan, doe het dan bvb enkel voor bepaalde contactpersonen én kies dan een zachte, ontspannende toon (niet agressief)
5. Vertel tegen de mensen op welk uur van de dag ze je WEL mogen storen, bellen, mailen, chatten, en schakel alle toestellen tussendoor uit. Zorg ervoor dat u op die tijdstippen wel bereikbaar bent
6. Onderhandel met je belangrijkste contactpersonen (je familie, je baas, je belangrijkste klant, …) welke spelregels ze dienen te respecteren om je te bereiken:
 1. Welke dingen zijn zo dingend dat ze je altijd ervoor mogen storen?
 2. Welke dingen kan je in een ‘korte’ wekelijkse vergadering van 15 minuten op een vast tijdstip met hen overlopen? (Elke week op een vast moment tijd geven aan iemand, vermindert zijn/haar nood je telkens te storen)
7. Denk elke week na over uw prioriteiten “Wat wil ik deze week bereiken?” en “Wat is mijn hoofd-priori-TIJD voor deze week?”
 1. Geef voorrang aan de dingen die je Top-3 prioriteiten van de week vooruithelpen
 2. Voor alle andere inkomende (digitale) berichten (telefoon, gsm, fax, e-mail, sms, …) behandel je die best op één vast tijdstip per dag of per week: beslis telkens of iets belangrijk genoeg is voor jou om te doen
8. Stel een lijstje op met wie je wel mag storen en wie niet buiten je vast stoor-uurtje per dag
9. Werk je e-mails DAGELIJKS op een vast moment af: let wel op één vast moment, niet de ganse dag door.
10. Je kan met je collega’s afspreken dat je ENKEL de e-mails die persoonlijk naar jou gericht bent DAGELIJKS beantwoordt, en dat alle e-mails waar je in cc (kopie) staat en samen met anderen, maar éénmaal per week op een vast moment worden gelezen. In het begin kan je wel op wat weerstand rekenen en moet je je streng houden aan deze afspraken, of ze geloven je toch niet
11. neem om de 90 minuten zeker 15 minuten pauze, of doe even iets anders om je geest te verzetten; dit beschermt je tegen computer-stress en computerverslaving, ga zeker even weg van je computer.
12. doe dagelijks (minstens om de 2 dagen) een half uurtje sport. Meer tips op: http://www.coachteam.com/?Fitness
13. Als je merkt dat je uren aan de computer blijft plakken, vraag dan aan iemand uit je omgeving, om je telkens na 90 minuten even weg te halen. (Je kan ook software installeren om op vaste momenten je pc uit te schakelen of internet af te sluiten)
14. Investeer elk trimester een halve dag om in je outlook of e-mail je spam filters in te stellen en je mails voor te sorteren op basis van enkele “filters”
15. neem wekelijks een backup van al je informatie, of misschien zelfs dagelijks (raadpleeg een specialst om dit voor je in te stellen)
16. laat je adviseren in een goede preventieve antivirus bescherming, spam filters en spyware bescherming en geef dit voldoende prioriteit.
17. Je e-mail adres niet-klikbaar maken tegen spam met deze " "
18. Zoek een vriend of collega als 'buddy' om je te helpen je voornemens vol te houden, ofwel een professionele coach
19. Luister naar je lichaam en neem klachten ernstig: ze willen je vertellen dat je iets niet doet zoals het hoort. Soms zijn deze signalen moeilijk te vertalen, in dat geval, raadpleeg dan een expert om je te begeleiden.
20. Leer eventueel ademhalingstechnieken, yoga, houdingsadvies te hanteren als je lichaam protesteert 

Tips om stress op het werk te vermijden
 

De helft van de werknemers heeft last van stress op het werk, blijkt uit een studie van OfficeTeam. Door de economische crisis zegt bovendien één werknemer op vier er meer last van te hebben. Dr. Paul Koeck (geneesheer en stresscoach bij Coachteam.com) geeft enkele tips om stress op de werkvloer de kop in te drukken.